همه چیز درباره قهوه اکسلسا؛ معرفی کامل دان قهوه اکسلسا و طعم خاص آن
اگر مصرف کننده معمولی قهوه باشید، احتمالا تنها نامهایی از قبیل عربیکا و روبوستا به گوشتان خورده است؛ اما دنیای قهوه بسیار گستردهتر از این دو میباشد. یکی از پیچیدهترین و بحثبرانگیزترین اعضای این خانواده، گونهای است که در سالهای اخیر توجه برشتهکاران موج سوم و متخصصان طعمشناسی را به خود جلب کرده است که آن را قهوه اکسلسا نامیدهاند. اما قهوه اکسلسا چیست؟
تاریخچه و طبقهبندی قهوه اکسلسا
اکسلسا برای اولین بار در سال ۱۹۰۴ در آفریقای مرکزی کشف شد. تا مدتها بانیان گیاهشناسی آن را یک گونه کاملاً مستقل میدانستند؛ اما در سال ۲۰۰۶، طبقهبندی جدیدی صورت گرفت که آن را عضوی از خانواده لیبریکا دانست.
با این حال، تفاوتهای ساختاری و طعمی آنقدر زیاد است که در بازار تخصصی، هنوز هم با نام دان قهوه اکسلسا شناخته میشود.
این گونه عمدتاً در جنوب شرقی آسیا در کشورهای ویتنام، فیلیپین و مالزی کشت میشود و بخش کوچکی از تولید جهانی را به خود اختصاص داده است.
درخت قهوه اکسلسا
برخلاف درختچههای عربیکا که نیاز به مراقبتهای وسواسگونه دارند، اکسلسا درختی تنومند و غولآسا است که ارتفاع آن میتواند به ۲۰ تا ۳۰ متر برسد. این مقاومت عجیب در برابر آفات و توانایی رشد در ارتفاعات پایین، آن را به یک منبع ژنتیکی ارزشمند تبدیل کرده است. برگهای پهن و چرمی این درخت، نشاندهنده قدرت بقای آن در شرایط سخت آب و هوایی است. با این حال، به دلیل دشواری برداشت از چنین درختان بلندی، تولید آن محدود باقی مانده است.
دان قهوه اکسلسا چه ویژگیهایی دارد؟
اگر یک مشت از این دانهها را در دست بگیرید، بلافاصله متوجه تفاوتهای فیزیکی آن خواهید شد. ویژگیهای دان قهوه اکسلسا شامل موارد زیر میشود:
- شکل ظاهری: دانهها معمولاً کوچکتر از لیبریکا هستند و شکلی نامتقارن و اشکی مانند دارند.
- چگالی و ترکیب شیمیایی: این دانهها دارای کافئین متوسطی (بیشتر از عربیکا و کمتر از قهوه روبوستا) هستند؛ اما از نظر مواد معطر، بسیار غنی و متراکم عمل میکنند.
- فرآیند برشتهکاری: به دلیل ساختار سلولی خاص، رست کردن اکسلسا تخصص بالایی میطلبد تا بتوان نتهای میوهای آن را بدون سوزاندن قندهای پیچیدهاش آزاد کرد.
در ایران، مجموعههایی در این زمینه فعالیت میکنند که همواره نوآوری در تهیه محصولات در کنار کیفیت بالا را سرلوحه کار خود قرار میدهند. از جمله این مجموعهها میتوانیم به شرکت پرتو پدیده اشاره کنیم که همواره به دنبال شناسایی و معرفی چنین پتانسیلهای کمتر شناخته شدهای در صنایع مختلف است تا ذائقه مصرفکننده را با استانداردهای جهانی و تنوع بیولوژیک پیوند دهد.
طعم قهوه اکسلسا
اگر بخواهیم طعم طعم قهوه اکسلسا را توصیف کنیم، باید از واژه متناقض استفاده کنیم. این قهوه همزمان ویژگیهای رستهای روشن و تیره را در خود جای داده است.
- نتهای بالایی: رایحهای به شدت میوهای، ترش و تارت مانند که یادآور تمشک، انبه یا جک فروت است.
- نتهای پایانی: پسمزهای دودی، چوبی و سنگین که عمق عجیبی به فنجان میبخشد. این تضاد باعث شده تا اکسلسا به تقویتکننده طعم در بسیاری از ترکیبهای گرانقیمت تبدیل شود.
قهوه اکسلسا برای چه ذائقهای مناسب است؟
این قهوه برای کسانی که از طعمهای خطی و تکراری خسته شدهاند، یک انقلاب محسوب میشود. اگر عاشق قهوههایی با اسیدیته میوهای هستید، اما همزمان به دنبال بادی سنگین و ماندگار میگردید، اکسلسا همان قهوه مورد انتظار شما میباشد.
آیا قهوه اکسلسا کمیاب است؟
قهوه اکسلسا کمیاب است و تولید و عرضه آن نیز محدود میباشد. اما دلیل این امر پیست؟ دلایل کمیاب بودن این نوع قهوه عبارتاند از:
- سهم این قهوه از تولید جهانی کمتر از ۷ درصد است
- دشواری در برداشت به دلیل ارتفاع زیاد درختان، رغبت کشاورزان را کم میکند
- اکثر تولیدات در بازارهای محلی جنوب شرق آسیا مصرف شده و به ندرت به بازارهای صادراتی اروپا و خاورمیانه میرسد
به همین دلیل است که قیمت قهوه اکسلسا معمولاً به دلیل هزینههای لجستیک و نایاب بودن دانه سبز، در رده قهوههای لاکچری و خاص قرار میگیرد. با این حال، متخصصانی که به دنبال خلق تجربههای متمایز هستند، هیچگاه از جستجو برای خرید قهوه اکسلسا دست نمیکشند.
کاربرد اکسلسا در صنعت مدرن
در بسیاری از مسابقات جهانی باریستا، از این دانه برای اضافه کردن پیچیدگی طعمی بیشتر به عربیکاهای فوق تخصصی استفاده میشود. حضور برندهای پیشرو و تامینکنندگان دانشمحور مانند پرتو پدیده در زنجیره تامین و لجستیک کالاها، نوید این را میدهد که در آینده نزدیک، دسترسی به این محصولات با عرضه محدود برای برشتهکاران داخلی نیز تسهیل شود.
کلام آخر
قهوه اکسلسا این موضوع را یادآوری میکند که دنیای قهوه هنوز رمز و رازهای زیادی برای کشف کردن دارد. این دانه با درختان تنومند، طعمهای متفاوت و تولید محدود، نمادی از تنوع زیستی است که باید قدردان آن بود. اگر روزی فرصت کردید یک فنجان اکسلسای خالص یا ترکیبی حاوی آن را بنوشید، خود را برای سفری از میوههای استوایی تا اعماق جنگلهای کهن آماده کنید. در این مورد، خرید از مراکز معتبر و فعال، اهمیت زیادی دارد.