تحلیل جامع بازار قهوه در ایران؛ از عمده فروشی قهوه تهران تا سهم بازار قهوه در ایران
از حدود سال ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۵ میتوان گفت ایران بهتدریج وارد تجربهی موج سوم قهوه شد. موجی که تا سال ۱۴۰۴ شکل حرفهایتری به خود گرفته است. این موج بیش از هر چیز با مدیریت باریستاهای آموزشدیده، رُسترهای مستقل و مشتریانی شکل گرفت که آگاهانه به دنبال منشأ دانه، پروفایل رُست، روش دمآوری و کیفیت واقعی قهوه هستند.
بازار قهوه در ایران البته سابقهای بسیار طولانیتر دارد. ریشههای آن به دوران صفویه باز میگردد؛ زمانی که قهوه از مسیر عثمانی وارد ایران شد و بدون بستهبندی، برند یا حتی مفهوم کیفیت قهوه، در قهوهخانهها سرو میشد. حالا با گذشت حدود ۴۰۰ سال از ورود قهوه به ایران، این بازار دستخوش تغییراتی عمیق شده است که در ادامه بررسیشان کردهایم.
روند رشد بازار قهوه در ایران چگونه است؟
سهم بازار قهوه در ایران طی یک دهه اخیر رشد قابلتوجهی داشته است. برآوردها نشان میدهد ارزش این بازار در سال ۱۴۰۲ به حدود ۲۵۰۰ میلیارد تومان رسید و پیشبینی میشود طی پنج سال آینده، یعنی تا سال ۱۴۰۷، این عدد به حدود ۷۰۰۰ تا ۷۵۰۰ میلیارد تومان برسد.
این رشد فقط محدود به کلانشهرهایی مثل تهران نیست. شهرهای کوچک و متوسط نیز بهوضوح شاهد افزایش مصرفکنندگان قهوه هستند؛ مصرفکنندگانی که دیگر صرفاً قهوه فوری نمیخواهند و به سراغ اسپرسو، قهوه دمی و ترکیبات باکیفیتتر رفتهاند.
رشد مصرف قهوه در سراسر ایران، با وجود اینکه نوشیدنی فرهنگی ما همچنان چای است، دلایل متعددی دارد که مهمترین آنها عبارتاند از:
- تغییر سبک زندگی نسل جوان
- افزایش کافههای تخصصی و نیمهتخصصی
- گسترش فروش آنلاین قهوه و تجهیزات
- آشنایی مصرفکننده با کیفیت، منشأ و رُست
زنجیره تأمین داخلی قهوه در ایران
ایران تولیدکننده دانه قهوه نیست و تقریباً صد درصد نیاز بازار از طریق واردات تأمین میشود. طبق آمار گمرک، در سال ۱۴۰۲ حدود ۴۹ هزار تن قهوه به ارزش ۱۴۸ میلیون دلار وارد کشور شده است. کشورهای اصلی تأمینکننده شامل:
- برزیل (عربیکا)
- ویتنام (روبوستا)
- هند، اندونزی، اتیوپی و کلمبیا
زنجیره تأمین قهوه در ایران بهطور خلاصه چنین است:
- واردکنندگان دانه سبز (اغلب از مسیر امارات و ترکیه)
- روسترهای داخلی و برندهای رست قهوه
- توزیعکنندگان عمده و خرده
- کافهها و مصرفکنندگان نهایی
یکی از نقاط عطف بازار قهوه در ایران، ممنوعیت واردات قهوه رُستشده بود. این تصمیم باعث شد صنعت رُست داخلی بهصورت جدی شکل بگیرد و برندهای ایرانی برای تأمین نیاز بازار وارد میدان شوند.
قیمت عمده قهوه در بازار تهران چقدر است؟
قهوه عمده نسبت به خردهفروشی قیمت بهصرفهتری دارد، اما همین قیمت نیز بهشدت تحت تأثیر عوامل مختلف قرار میگیرد؛ از جمله:
- نوع دانه (عربیکا یا روبوستا)
- کشور مبدا
- نرخ ارز
- هزینه حمل، گمرک و ریسک واردات
نوع قهوه یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر قیمت است. برای مثال، روبوستا ویتنام بهمراتب ارزانتر از عربیکا برزیل، اتیوپی یا کنیا معامله میشود.
اما بهطور کلی میانگین قیمت قهوه عمده در بازار امروز ایران (سال ۱۴۰۴) در بازهای حدود ۱,۱۵۰,۰۰۰ تا ۱,۲۵۰,۰۰۰ تومان برای هر کیلوگرم قرار دارد.
در عمل، این میانگین به این معناست که بخش قابلتوجهی از خریدهای عمده کافهها، رُستریها و توزیعکنندگان در همین بازه قیمتی انجام میشود. روبوستاهای وارداتی و ترکیبات ۷۰/۳۰ فشار قیمت را به سمت پایین نگه میدارند، در حالی که عربیکاهای تخصصیتر، میانگین را به سمت بالا متمایل میکنند.
بازار قهوه فروشان تهران کجاست؟
بازار عمده فروشی قهوه تهران تمرکز جغرافیایی گستردهای ندارد، اما یک راسته تاریخی بهعنوان قلب این بازار شناخته میشود. این محدوده در بازار بزرگ تهران و نوروزخان قرار دارد و بهدرستی لقب «بورس قهوه ایران» را گرفته است.
آدرس دقیق این بازار شامل ضلع جنوبی خیابان ۱۵ خرداد، کوچه معظمالدوله، پاساژ کتابچی، کوچه شیخعلی و بازار آهنگران است.
سهم بازار قهوه عربیکا و روبوستا در ایران چقدر است؟
برخلاف تصور عمومی، بازار قهوه در ایران همچنان وابستگی بالایی به قهوه روبوستا دارد. دلیل آن هم مشخص است: قیمت پایینتر و کافئین بالاتر. برآوردها نشان میدهد:
- حدود ۶۰٪ مصرف بازار: روبوستا یا ترکیبات غالب روبوستا
- حدود ۴۰٪ مصرف بازار: عربیکا و قهوههای تخصصی
چالشهای بازار قهوه در ایران
با وجود رشد چشمگیر، بازار قهوه ایران بدون چالش نیست:
- وابستگی کامل به واردات و نوسانات ارز
- محدودیتهای مالی و بانکی ناشی از تحریم
- رقابت فشرده و گاه غیرحرفهای در کافهداری
- کمبود نیروی متخصص آموزشدیده
- فاصله با استانداردها و رویدادهای بینالمللی
در مقابل، فرصتهایی جدی هم وجود دارد؛ از توسعه برندهای داخلی تا رشد آموزش و تولید تجهیزات بومی.
سخن پایانی
بازار قهوه ایران در مرحله بلوغ قرار دارد؛ نه نوپاست و نه اشباع. آینده این بازار به حرفهایتر شدن بازیگران، تقویت زنجیره تأمین داخلی و آموزش نیروی انسانی وابسته است. برای فعالانی مانند هلدینگ پرتو پدیده، این مسیر فرصتی است برای خلق ارزش پایدار. از واردات حرفهای دانه و تجهیزات گرفته تا توسعه برندهای بینالمللی، آموزش تخصصی در آکادمی دیامانته و ارائه راهکارهای کامل به کافهها و فعالان صنعت قهوه.